Cumartesi, 18-11-2017, 17.58.31
Hoşgeldiniz Konuk | RSS

BAŞHÜYÜK

Site menu
Section categories
Chat Box
200
Statistics

Toplam ziyaretçi: 1
Konuklar: 1
Kullanıcılar: 0

Başhüyük

Home » Articles » KÜLTÜR

HALK ABINMASIN

HALK ABINMASIN

ŞAWALANI Minaldan

 Men tışirıw başım bla bir kawum er kişilege, kullukçulağa seyir eteme: bıla - biz da adambız, halkıbız, bizni da tilibiz bardı, ceribiz, Ata curtubuz, otcağabız degen zatlanı unutupmu koyğandıla?

 Şawalanı Çılıwnu kızı Minaldan - halkıbızğa igilik bolurun tohtamay izlegen, anı kayğısı bla jaşağan, teñlik, tüzlük üçün kast etip küreşgen adamlarıbızdandı. Halknı jumuşuna tabıla bilgen, kıyın kün, taşağa bukmay, tuwrağa çıkğan, tüzün, kertisin aythan, ızından tizgen. Malkar halkıbıznı başına börk tiyişli kızıdı.

 Çegem tarında El-Tübü. Cılğı suwnu boynunda. Cılğı tarında, Kaysınnı tuwğan üyçüğü. colu taşlıdı, tikdi. Tarnı tamağında poetni tuwğan üyü bizge Mekkaça körünedi. Duniyağa tuwğan sabiyin birinçi kıçırığı kulağıbızğa kirgença bolabız. Tögerekde - başları kökge tirelip turğan demeñili tawla. Kısır kayala. Çuwak kökde bulutla, sürüw-sürüw, Şark taba tigeley baradıla. Cılğı suwu da, kuduretge küzğü bolup, zıbır taşlanı, kızıl tamğalı kümüş çabakçıklanı oyumların kayrı ese da eltedi. Bu seyirlik kıyın, alay ariw cerde ot tamızğan cigit, ciger halknı beşik cırların, kelin toylarını kobuz, hars tawuşların da, tawuklanı kankıldağanların, horaz kıçırğanların da, kozu, koy makırğanların barını awazın da birgesine alıp, Cılgı Çegem çeregine aşığadı...

 Bu tawla, bu tarla saklağandıla halkıbıznı. Duşman anı tüzleden kuwup, aslamın kırıp, bir keseklerin tarla caşırğan halkıbıznı. Tuwğan cerge çeksiz süymeklik aytdırğandı Kaysınña da bu sözleni:

        Kor bolayım, Tuwğan cerim, men saña!

        Sense bek carık kün duniyada maña.

        Sensiz nasıp cok har kerti adamğa,        

        Kor bolayım, Tuwğan cerim, men saña!

 O akılman poet! Sen bizge kallay ullu amanatıñı koyup ketgense:          Sense bek carık kün duniyada maña,         Sensiz nasıp cok har kerti adamğa...

 degeniñi unuthanlağa, sansız etgenlege. Malkarnı cerinden, çeginden kaçhanlağa «kerti adamladıla» dep kalay aytayık?!

 Kaysın a, sañıraw bolsa da, eşitip turluk edi, cerini çapırak tawuşun küz artında, sokur bolsa da, acaşmay barlık edi kızıl kanña boyalğan collarında!..

 Busağatda, «ullu», «gitçe» halk da kesi başına, öz kadarına, cerine, çegine erkinliklerin tohtaşdırğan keziwde, halkıbıznı közün açmasak, anı kelir kününde ne saklağanın aña añılatmasak, ol abınır, kesini baş erkinligin, halklık kadarın tas eter.

 1922 jılda Malkarnı bek ötgür, akıllı, bilimli başçısı Eneylanı Aliy efendini caşı Muhammat, milletni kelir caşawun, teren oyumlap; halkıbıznı kesi allına avtonom oblast etip, Terk oblastdan çığarırğa erkinlik alğanda, Kalmuk ulunu başçılığı bla kesibizni tersboyunlarıbız anı unamağan edile. Kalmuk ulunu sözüne terilgen edile. Başha oñu sıyırılsa da, Eneylanı Muhammat Aliy ulu, küreşe ketip, Kabartığa koşula esek da, Malkarnı ceri, çegi belgili bolsun dep, belgiletip, teñlik bolurça paritetni tohtaşdırthan edi.

 Bolsa da halkıbız, artdan artha teñligi urlanıp, ol Eney ulu korkğan künñe cetip, calınçak bolup kalğandı. Eney ulu aythança bolsa, halk abınmaz edi. Ne medet! Halkıbıznı andan ese murdar Kalmuk ulumu bek süe bolur edi? Ol kün abınñanbız!

 Eney ulu izlegen colsuz, federatsiya amaltın büğün biz sıysızbız, ıspassızbız, Uçuz halkbız, nek deseñ, zakon çığarıwda, anı bardırıwda, başhasında da bir türlü teñligibiz cokdu! Bu zat kölübüznü sındıradı, canıbıznı kıynaydı. Entda biz allay kaphanña tüşsek, ızıbızdan kellik tölüle aytmazlamı: «Ol duniyada da ala kaliyar kazsınla: ceribizge, baş erkinligibizge ne etmey ketgendile!» - demezlemi? Derikdile!

 Biz Kabartıdan kaçmaybız. Allah-allah, birigeyik, karındaşlıknı da küçleyik, bir respublikada bolayık. Alay eki halkğa da federatsiya, suverenitet, paritet bolsunla. Ala wa teñlik, birleşiw, karındaşlıqk degen zatladıla. Aña uğay degen kalay tabılır?! Ol zatlanı tamamlar keziw cetip turadı. Men tişirıw başım bla bir kawum er kişilege, kullukçularıbızğa seyir eteme: bıla - biz da adambız, halkıbız, bizni da tilibiz bardı, ceribiz, Ata curtubuz, otcağabız degen zatlanı unutupmu koyğandıla?!

 Federatsiya, paritet degenden bıllay bir nek kaçadıla?!

 Kullukla alışınırğa tüşerikdi da, bayam, korkuwları ol bolur! Ansı añılağan kıyındı. Bir patçah da tahdan süyüp, ne da kesi ırazılığı bla ketmegendi...

 1910 jılda halk ökülü Kyazim Mekkada cazğan bu tizginleden oyum eteyik:

           Halk nasıbı kaydağısın bilsem edi,        

           Men, butlarımı at etib, ceterem,

           Arabızda kaya ırhıla barsa da,

           Cüregimi kayık etip öterem.

 Nasıp degen zatnı, tabakğa salıp, «ma!» dep kişi da berlik tüyüldü. Halk kesi nasıbın öz akılı, oyumu, kol kıyını bla tabarıkdı. Alay kaysı biribiz da ötgürlük, teren oyumluk, sabırlık, tözümlük, mamırlık bla halknı nasıbı, kadarı, calınçaksızlığı, erkinligi, teñligi üçün küçübüznü, akılıbıznı, bilimibizni ayamazğa kerekbiz.

 Halkla öz başlarına kesleri onow eter canlıbız dep, Gorbaçev da anı aytadı. Alaydı da, ol erkinlikni hayırlanıp, bir millet bir milletge onow etip, calınçaklıkda tutmazça, başıbız «malkar kulluk» degen hilikkyalıkğa kalmazça, teñlik tabarça madarıbıznı köreyik. Halkıbız aknı karadan, oñnu soldan ayıra barırça, tik, ör, taşlı collada abınmazça, taş, topurak taşığan ötürük söz ırhılada tunçukmazça, butları bıznı at, cürekleribizni kayık eteyik! Anı üçün bizni ne Allah, ne adam, ne vlast, ne partiya terslemez.


Category: KÜLTÜR | Added by: Assı (12-08-2009)
Views: 4713 | Comments: 1 | Tags: malkar, şavalanı minaldan, karaçay | Rating: 5.0/1
Total comments: 0
avatar
Log In
Search

Copyright Başhüyük © 2017